Δημοσκοπήσεις: Καρτελοποίηση, αυτοεκπληρούμενη προφητεία και σιωπή – Γιατί πέφτουν έξω και δεν δίνουν εξηγήσεις

Οι δημοσκοπήσεις, ακόμη κι όταν είναι όσο γίνεται έγκυρες, επηρεάζουν τις στάσεις και τις τάσεις των πολιτών. Όταν όμως πέφτουν διαδοχικά έξω, το ζήτημα γίνεται βαθύτερο: τα κριτήρια επιλογής δείγματος και εκτίμησης εκλογικής συμπεριφοράς που χρησιμοποιήθηκαν δεν λειτούργησαν. Το ερώτημα είναι απλό: χρησιμοποιούν τώρα άλλα κριτήρια; Αν τα ίδια συνεχίσουν να ισχύουν, γιατί να μην πέσουν πάλι έξω;

Η σιωπή των δημοσκόπων – Σοφιστική και αντιπερισπασμοί
Στα τηλεοπτικά πάνελ, όταν τους επισημαίνεται το λάθος, οι δημοσκόποι δεν δίνουν εξηγήσεις. Αντιπαρέρχονται το ερώτημα λέγοντας: «στις προηγούμενες εκλογές πέσαμε μέσα». Καταφεύγουν στη σοφιστική και ρωτούν: «πώς γίνεται όλες οι εταιρείες να δίνουν το ίδιο πάνω-κάτω αποτέλεσμα;»

Η απάντηση δεν είναι δύσκολη: καρτελοποίηση. Δεν ισχύει ότι όλες δίνουν τα ίδια νούμερα – άλλες βγάζουν τη ΝΔ στο 21-23%, άλλες σταθερά πάνω από 25%. Αλλά όλες συμφωνούν να τοποθετούν την κυβέρνηση κοντά στο 30% (και πάνω) στην εκτίμηση της κάλπης.

Το μεγάλο ερώτημα – Από πού επιβιώνουν;
Θα είχε τεράστιο ενδιαφέρον μια ενδελεχής έρευνα για το πώς είναι βιώσιμες τόσες πολλές εταιρείες σε μια τόσο μικρή χώρα. Από πού παίρνουν δουλειές; Πώς οι εταιρείες που τους κάνουν αναθέσεις σχετίζονται, άμεσα ή έμμεσα (και πολλές φορές με ενδιάμεσους), με κρατικό χρήμα; Η διαφάνεια λείψει.

Αυτοεκπληρούμενη προφητεία – Όταν το αφήγημα γίνεται “πραγματικότητα”
Ένα ομοιόμορφα επαναλαμβανόμενο δημοσκοπικό αποτέλεσμα που προέρχεται από καρτελοποίηση λειτουργεί ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Το κυβερνητικό αφήγημα θέλει τη ΝΔ κοντά στο 30%. Ο κόσμος βλέπει σταθερά αυτό το νούμερο και πείθεται – έστω υποσυνείδητα – ότι αυτή θα είναι η επικράτηση. Κάποιοι ψηφοφόροι ενδέχεται να στραφούν προς το «νικητή» (φαινόμενο «ατμού») ή να μην πάνε καν στην κάλπη, νομίζοντας ότι το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο.

Αν συμβεί το απροσδόκητο – Πάντα φταίει… ο κόσμος
Ακόμα κι αν οι δημοσκοπήσεις πέσουν έξω, η δικαιολογία είναι έτοιμη: «ο κόσμος άλλαξε τα κριτήριά του». Ποτέ δεν ελέγχεται η μεθοδολογία. Ποτέ δεν αποκαλύπτονται οι πελάτες. Ποτέ δεν ζητούνται ευθύνες. Οι δημοσκόποι συνεχίζουν business as usual – κι εμείς καλούμαστε να πιστεύουμε σε νούμερα που τις προηγούμενες φορές αποδείχτηκαν… φαντάσματα.

Συμπέρασμα
Η δημοσκοπική καρτελοποίηση δεν είναι θεωρία συνωμοσίας. Είναι μια λειτουργική αγορά με πελάτες, σιωπηρές συμφωνίες και έλλειψη λογοδοσίας. Μέχρι να υπάρξει ανεξάρτητος έλεγχος, διαφάνεια στις αναθέσεις και σοβαρές κυρώσεις για μεθοδολογικές αποκλίσεις, τα γραφήματα των δημοσκοπήσεων θα συνεχίσουν να ομογενοποιούνται. Και το πραγματικό αποτέλεσμα της κάλπης θα έρχεται πάντα ως… έκπληξη.

Δημοσκοπήσεις, Καρτελοποίηση, Εκλογές, Διαφάνεια