Η νέα ρύθμιση για το εξαήμερο και οι πραγματικές της επιπτώσεις στην αγορά εργασίας
Γνωρίζαμε εδώ και καιρό ότι η κυβέρνηση προετοίμαζε το έδαφος για μια ρύθμιση που, στην πράξη, ολοκληρώνει την πορεία κατάργησης της ιδέας του οκταώρου και γενικεύει τη δυνατότητα εφαρμογής εργασίας έως και 13 ωρών.
Η επίσημη απάντηση είναι γνωστή: το οκτάωρο παραμένει «σημείο αναφοράς», η βάση πάνω στην οποία υπολογίζονται οι έννοιες της πλήρους απασχόλησης, της υπερεργασίας και της υπερωριακής απασχόλησης. Ωστόσο, η πραγματικότητα που επικυρώνεται με νομικά έγγραφα είναι πολύ πιο σκοτεινή και ανησυχητική για τον εργαζόμενο.Σε μια χώρα με ένα τεράστιο δίκτυο μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών, οι άτυποι «διακανονισμοί» είναι συχνά ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Η νέα νομοθεσία δεν εισάγει απλώς μια ακόμη τυπική ευελιξία. Αυτό που κάνει είναι να νομιμοποιεί και να κανονικοποιεί μια ήδη υπάρχουσα δυστοπική πραγματικότητα: ότι για να επιβιώσει οικονομικά, ο μέσος εργαζόμενος στον ιδιωτικό τομέα αναγκάζεται να δουλεύει ατέλειωτες ώρες, με την Ελλάδα να βρίσκεται ήδη στην κορυφή των στατιστικών υπερεργασίας στην ΕΕ, συναινώντας σε αυθαιρεσίες για να διατηρήσει τη θέση του.
Μπροστά στον αφάνταστο αλγεινό της ακρίβειας, που καταβροχθίζει κάθε ονομαστική αύξηση του μισθού, οι εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα τραγικό δίλημμα. Η πρώτη επιλογή είναι η αναζήτηση δεύτερης απασχόλησης, μια πρακτική που μετατρέπει τη ζωή σε ένα ατέρμονο έργο από το πρωί έως το βράδυ, σβήνοντας την έννοια του πενθήμερου. Η δεύτερη, και πιο επικρατούσα, είναι η «συναίνεση» – μια συναίνεση υπό απειλή οικονομικής καταστροφής – να εργάζονται καθημερινά πέραν του οκταώρου, είτε με την υπόσχεση για ρεπό που ποτέ δεν έρχεται, είτε απλώς ως το απαραίτητο τίμημα για να συνεχίσουν να αμείβονται.
Με τη νέα ρύθμιση, η κυβέρνηση δεν απλώς επιδοτεί αυτό το μοντέλο, αλλά το γενικεύει και το νομιμοποιεί θεσμικά. Κανονικοποιεί την εργασιακή εξουθένωση, στέλνοντας το μήνυμα ότι στην αγορά εργασίας οι κανόνες έχουν πια καταργηθεί. Το μήνυμα είναι σαφές: αν θέλεις να κρατήσεις τη δουλειά σου, θα αποδεχτείς ακόμη και την ιδέα μιας 13ωρης βάρδιας. Η έννοια της «συναίνεσης» γίνεται προσχηματική και ανεδαφική όταν εξεταστεί η έντονα άνιση σχέση δύναμης μεταξύ εργαζόμενου και εργοδότη. Το δικαίωμα στη διεκδίκηση των αυτονόητων μετατρέπεται σε ρίσκο απόλυσης.
Αυτό το νομοθετικό πλαίσιο οδηγεί αμετάκλιτα σε ένα μοντέλο εργασίας όπου η μόνη κανονικότητα θα είναι η απόλυτη ακανονιστία. Κάτω από το πρόσχημα της «ευελιξίας», μεθοδεύεται συστηματικά ένα σύστημα όπου η σχέση εργασίας παύει να είναι μια σταθερή σχέση απασχόλησης. Αντ' αυτού, μετατρέπεται στην κατοχύρωση μιας θέσης επιφυλακής, όπου ο εργαζόμενος θα είναι διαθέσιμος για όσες ώρες και όποτε ο εργοδότης τον χρειαστεί, χωρίς προβλεψιμότητα και χωρίς προστασία.
Αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι τυχαίο. Είναι το λογικό συμπέρασμα μιας ολόκληρης αντίληψης, μιας ιδεολογίας και μιας πρακτικής που έχει εγκαταλείψει κάθε ανθρώπινη διάσταση της εργασίας. Σε αυτό το μοντέλο, η εργασία δεν θεωρείται δραστηριότητα ανθρώπων με δικαιώματα και αξιοπρέπεια. Ούτε καν αντιμετωπίζεται ως «παραγωγικός συντελεστής» που αξίζει επένδυσης. Η εργασία έχει αναχθεί σε ένα απλό, απρόσωπο κόστος παραγωγής, έναν αριθμό στο λογιστικό ημερολόγιο που πρέπει να συγκρατηθεί, να βελτιστοποιηθεί και, εν τέλει, να μειωθεί με κάθε δυνατό τρόπο. Το ανθρώπινο δυναμικό παύει να είναι το πολύτιμο κεφάλαιο μιας επιχείρησης και μεταμορφώνεται σε απλώς ένα αναλώσιμο έξοδο, με βαθιές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες που ακόμη δεν μπορούμε να υπολογίσουμε πλήρως.
